دُبِّ أصغَر
پیرامُنِ آن فَلَک نَوَردان
پَرگارِ بَناتِ نَعش گَردان
دُبِّ أصغر.
[ دُب ب ِ اَ غ َ ]
(ترکیب وصفی ، اِ مرکّب)
خرس کِهین . خرس کوچک .
|| (اِخ )
خرس کوچک .
هفت اورنگ کِهین .
سریر فلک .
بنات النّعش اصغر.
ضَواجِع . (مهذّب الاسماء).
خرس خرد. (التّفهیم).
بنات النّعش صغری .
هفت برادران خرد.
اوّلین از نوزده صورت شمالی قدماء
و آن را بنات نعش صُغری نیز گویند
و آن هفت ستاره است
چهار آن را نعش گویند و سه را بنات . (مفاتیح).
یکی از صور فلکی شمالی
که از همۀ صور به قطب شمال نزدیکتر است
و آن به صورت خرسی خُرد توهّم شده است
و بنات نعش صُغری
و فَرقَدان
و جُدَي
در این مجموعه باشد
و آن را کلب نیز گویند
و به فارسی هفتورنگِ کِهین گویند. (یادداشت مؤلّف ).
صورت خرسی است ایستاده
به نزدیک قطب شمالیِ عالَم
و کواکب او هفت است
و عرب آن را بنات نعش صُغری خوانند.
نام صورتی است از صور فلکیه
از ناحیۀ شمالی
و به خرس کوچک ماننده کرده اند
و آن هفت ستاره است
از ستارگان نزدیک به قطب شمالی
سه از آن ستارگان بر دنب وی قرار دارد
و چهار دیگر به شکل مربّع مستطیل
بر اندام وی جای داده شده است .
از صور چهل وهشتگانه
بیست ویک صورت در جانب شمالند
و کواکب اوسیصد وشصت
و از آن جمله سیصد و سی و یک در نفسِ صورتند
و بیست ونه در حوالی آن
و نزدیکتر کواکب به قطب شمال کواکب دبّ اصغرند
و کواکب او دوازده اند
هفت از آن جمله در نفسِ صورت
و پنج خارج
و آن هفت را که در نفسِ صورت اند
عرب بنات النّعشِ صُغری خوانند،
چهار از آن که به شکل مربّع اند نعش
و سه که بر دنب اند بنات
و از چهار باز آن دو را که روشن ترند فرقدان خوانند
و یکی را که بر طرف جدی گویند
و قبله را بدان شناسند. (نفائس الفنون).
و جمله ستارگان خرس کوچک را بنات النّعش خُرد خوانند
زیرا که نهادشان مانند نهاد آن هفت روشن است
که ایشان رابه پارسی هفت اورنگ
و به تازی بنات النّعش بزرگ خوانند
امّا نعش آن چهاراند که بر مانندگی تخت چهارسواند
و بنات آن سه اند که بر درازاء نه راست نهاده است .
(التّفهیم ص ١٠٠).
نام صورتی از صور فلکیه
از ناحیۀ شمال
و آن به صورت خرسی ایستاده توهّم شده است
و کواکب او هفت است ،
عرب او را بنات النّعش صغری خوانند
و چهار کوکب که نعش اند
بر شکل مربعی اند منحرف بر بدل او
و بنات او سه کوکب است
که بر دنب اوست بر خطی منحرف
و از صورت بیرون یک کوکب است
و آن کوکب را که بر طرف دنب است جدی خوانند
و از دلائل قبله یکی او است
که او نزدیکترین کوکبی است به قطب شمال
از کواکبی که رصد کرده اند
و آن دو کوکب روشن که از نعش است فرقدان خوانند.
... (از جهان دانش).
و نیز رجوع به التّفهیم بیرونی ص ٩٩ و١٠٠
و صُوَرُ الکَواکِب عبدالرّحمن صوفی ص ٢٧ شود.
[لغت نامۀ مرحوم علّامۀ دهخدا]
constellationsofwords.com
